چگونگی برهم زدن معاملات

» چگونگی برهم زدن معاملات

خیار در معامله و انواع آن

خیار یعنی اختیار بر هم زدن معاملات.

خیار یعنی اجازه و اختیاری که قانون به افراد می دهد تا بتوانند معامله خود را فسخ کنند.


انواع خیار:


خیار مجلس

این خیار مختص عقد بیع است. به موجب ماده 397 قانون مدنی، هر یك از متبایعین بعد از عقد فی المجلس و مادام كه متفرق نشده اند اختیار فسخ معامله را دارند. طرفین پس از تشكیل عقد تا زمانی كه از یكدیگر جدا نشده‌اند می‌توانند عقد بیع را فسخ نمایند.


خیار حیوان

خیار حیوان مختص موردی است كه مبیع حیوان زنده باشد. اگرمبیع حیوان باشد مشتری تا سه روز از حین عقد اختیار فسخ معامله را دارد. زمان شروع خیار حیوان، زمان انعقاد عقد است.

 

خیار تاخیر ثمن

هرگاه مبیع عین خارجی یا در حكم آن بوده است وبرای تأدیه ثمن یا تسلیم مبیع، بین متبایعین أجلی معین نشده باشد اگر سه روز از تاریخ بیع بگذرد ودر این مدت نه بایع مبیع را تسلیم مشتری نماید و نه مشتری ثمن را به بایع بدهد، بایع مختار در فسخ معامله می شود. در خیار تاخیر ثمن، تأدیه ثمن و تسلیم مبیع مدت دار نیست و مبیع عین معین خارجی یا در حكم آن است. خیار تأخیر ثمن فوری نیست. آنچه خیار تأخیر ثمن را ساقط می‌كند اسقاط آن است.


نکته: این سه خیار (خیار مجلس، خیار حیوان، خیار تاخیر ثمن) مختص عقد بیع هستند.


خیار شرط

در عقد نکاح، وقف، ضمان، خیار شرط راه ندارد. در عقد بیع ممکن است شرط شود که در مدت معین برای‌ بایع یا مشتری یا هر دو یا شخص خارجی اختیار فسخ معامله باشد. مدت در شرط خیار باید معلوم باشد در غیراین‌صورت شرط و بیع هردو باطل‌اند در صورتی‌که ابتدای خیارشرط ذکر نشود، ابتدا آن از تاریخ عقد محسوب می‌شود.


خیار رویت و خیار تخلف وصف

هرگاه فردی مالی را ندیده و آن را فقط به وصف بخرد، بعد ازدیدن اگر دارای او صافی که ذکر شده است نباشد مختار می‌شود که ‌بیع را فسخ کند یا به همان نحو که هست قبول نماید. خیار رؤیت و تخلف از وصف ویژه بیع عین معین یا در حکم آن است و در فروش مال کلی راه ندارد. اگر بایع، مبیع را ندیده ولی مشتری آن را دیده باشد و مبیع غیر اوصافی که ذکر شده است دارا باشد فقط بایع خیار فسخ خواهد داشت.


خیار غَبن

غبن یعنی خدعه و فریب. هر یک از متعاملین که در معامله‌ غبن فاحش داشته باشد، بعد از علم به غبن می‌تواند معامله را فسخ کند. غبن در صورتی فاحش است که عرفاً قابل مسامحه نباشد. خیار غبن بعد از علم به آن فوری است.


خیار عیب

اگر بعد از معامله ظاهر شود که مبیع‌، معیوب بوده مشتری در قبول مبیع معیوب با اخذ ارش یا فسخ معامله‌ ‌مختار است. خیار عیب وقتی برای مشتری ثابت می‌شود که عیب، مخفی و موجود در حین عقد باشد. خیار عیب بعد از علم به آن فوری است.


خیار تدلیس

تدلیس عبارت است از عملیاتی که موجب فریب طرف ‌معامله شود. اگر بایع‌، تدلیس نموده باشد مشتری حق فسخ بیع را خواهد داشت و همچنین است بایع نسبت به ثمن شخصی در صورت ‌تدلیس مشتری‌. خیار تدلیس بعد از علم به آن، فوری است.

خیار شرط ممکن است به قید مباشرت و اختصاص به شخص مشروط‌له قرار داده شود در این صورت منتقل به وارث نخواهد شد.


خیار تَبَعُّض صَفقه

خیار تبعض صفقه وقتی حاصل می‌شود که عقد بیع نسبت به بعض مبیع به جهتی از جهات باطل باشد، در این صورت مشتری حق خواهد داشت بیع را فسخ نماید یا به نسبت قسمتی که بیع واقع شده است قبول کند و نسبت به قسمتی که بیع باطل بوده است ثمن را استرداد کند. تَبَعُّض صَفقه وقتی موجب خیار است که مشتری در حین‌ معامله عالم به آن نباشد ولی در هر حال ثمن تقسیط می‌شود.


خیار تخلف از شرط

خیار تخلف از شرط ضمانت اجرای عدم انجام و تحقق شرط ضمن عقد است. برای آشنایی با خیار تخلف شرط لازم است با شرط فعل، شرط نتیجه و شرط صفت آشنا شویم:


شرط فعل

شرط فعل آن است که اقدام یا عدم اقدام به فعلی بر یکی از متعاملین یا بر شخص خارجی شرط شود .طرفین می‌توانند از همان ابتدا ضمانت اجرای تخلف طرف عقد را از شرط فعل، حق فسخ طرف دیگر قرار دهند.


شرط صفت

در زمان انعقاد عقد و در ضمن معامله شرط شود كه مبیع دارای صفت خاصی باشد وبعد ا ز معامله معلوم شود كه فاقد آن صفت است مشروط له می‌تواند عقد را به استناد خیار تخلف شرط فعل فسخ نماید. در شرط صفت حق فسخ برای مشروط له زمانی بوجود می‌آید که تخلف از شرط صفت در خصوص مورد معامله ای باشد که یا به صورت عین معین معامله می‌شود یا به صورت کلی در معین. در معامله به صورت کلی فی الذمه، حق فسخ هم بوجود نمی‌آید.


شرط نتیجه

منظور از شرط نتیجه این است که نتیجه یک عمل حقوقی در ضمن عقد شرط شود. مانند اینكه فردی در ضمن عقد بیع خانه ای شرط كند كه اتومبیل فروشنده هم ملك او باشد. فردی که ضمن عقد شرط فعل به نفع او شده است می‌تواند از انجام عمل مشروط صرف نظر كند اما صرف نظر كردن ازشرط نتیجه یا شرط صفت پس از عقد ممكن نیست.

درصورتی‌كه معامله مشروط به وسیله اقاله یا فسخ به هم بخورد شرط ضمن آن هم زایل می‌شود.

آخرین مطالب این وبلاگ